أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )

331

الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )

امكان‌پذير نيست و آن در سرزمين يهوديان يعنى فلسطين است . هر سال پنجاه تا شصت رطل روغن از آن گرد مىآورند . اين نقل از ديسقوريدس تحريف معناست . 6 زيرا اين مقدار روغن را مىتوان از هسته گرد آورد . وانگهى اين دليل آن است كه [ بلسان ] به جز « عين الشمس » در جاى ديگر 7 نيز يافت مىشود . 8 ديسقوريدس مىگويد كه دانه‌هاى [ بلسان ] را از ناحيه قبطس 9 مىآورند و اين دليل آن است كه دانه‌هاى [ درخت بلسان ] دانه‌هاى چيزى ديگر است . آن را با تخم هيوفاريقون 10 مىآميزند ، زيرا آنها شبيه همديگرند جز آنكه [ تخم هيوفاريقون ] از [ دانه‌هاى درخت بلسان ] واقعى درشت‌تر است ، درونش چيزى وجود ندارد و مزه‌اش مزهء فلفل است . نيقولاوس مىگويد : گياهانى وجود دارند كه همه اجزاى آن خوش‌بو است ، مانند درخت بلسان كه در شام نزديك بحر الزفت يعنى درياچهء زغر 11 مىرويد و اين گواه بر وجود [ درخت بلسان ] در ديگر جاها غير از عين الشمس است . اما چوب [ درخت بلسان ] ، به رومى اسفلوخوس 12 ، نيز بوبلسمون 13 ، به سريانى قيسى دافورسما 14 [ ناميده مىشود ] . حمزه : چوب [ درخت بلسان ] به فارسى دارافرسام 15 ناميده مىشود . بهترين چوب تازه ، باريك ، سرخ 16 ، زبر و خوش‌بو است ، ترش‌مزه نيست اما زبان را مىگزد . به عقيدهء پولس ، بدل آن ريشهء بنفشهء سفيد و تخم آن است . اما روغن [ درخت بلسان ] ، ماسرجويه مىگويد كه هنگام طلوع [ برج ] سگ يعنى شعرى يمانى 17 ، درخت [ بلسان ] را با آهن‌پاره‌اى برش مىدهند و آنچه از آن جارى مىشود ، با تكه‌اى پنبه جمع مىكنند . [ روغن ] تازه بوى شديد دارد ، به سرعت حل مىشود و زبان را مىگزد . اگر چند قطره از اين روغن را روى تكه‌اى از پارچه پشمى بريزيم و سپس آن را بشوييم ، هيچ اثرى [ از روغن ] باقى نمىماند . اگر آن را قطره‌قطره در آب بريزيم ، به سرعت حل مىشود ؛ با آب مخلوط مىشود همان گونه كه شير با آن مخلوط مىشود . اگر آن را قطره‌قطره در شير بريزيم ، شير منعقد مىشود . هنگامى كه [ روغن بلسان ] خالص كهنه شود ، غليظ و فاسد مىشود . الخطيبى مىگويد : [ درخت ] را در پايان تابستان برش مىدهند ، بطرىها را به آن مىآويزند و آنچه جارى مىشود در آنها گرد مىآورند . اين بهترين [ روغن بلسان ] است كه در خزانه 18 نگه مىدارند ، سپس شاخه‌هاى [ درخت ] را مىبرند و براى بار دوم از آنها